Gids · Erelonen

Erelonen architect : hoe een correcte barema vastleggen die wordt ondertekend

10 min leestijd·Bijgewerkt op 4 mei 2026·Door Mathieu Romain — Medeoprichter van Velioh

In het kort

Architectenerelonen worden berekend als percentage van de waarde van de werken excl. btw — typisch 8 tot 14 % afhankelijk van type project en complexiteit, met degressiviteit op grote budgetten. Dat is geen willekeur : het is een vakstandaard die elke geïnformeerde klant kent.
België : 5 fasen missie Q OA (Advies, Voorontwerp, Ontwerp, Aanbesteding, Toezicht). Frankrijk : 8 missie-elementen volgens CNOA en Loi MOP (ESQ → APS → APD → PC → PRO → ACT → DET → AOR). Elke fase draagt een percentage van het totaal.
Voor de eengezinswoning blijft het barema indicatief sinds de deregulering. Voor overheidsopdrachten en grote projecten gelden wettelijke bodemtarieven — in het bijzonder in Frankrijk via het decreet 2022 over overheidsopdrachten.
Fatale fout : een globaal percentage aankondigen zonder de fasen uit te splitsen. De klant begrijpt niet wat hij betaalt, onderhandelt op het totaal, en u verliest 2 tot 3 ereloonpunten zonder argumenten over de waarde van elke etappe te kunnen geven.

Hoe architectenerelonen worden berekend

De regel is al decennia gekend, in heel Franstalig en Nederlandstalig België : architectenerelonen vertegenwoordigen een percentage van de waarde van de werken exclusief btw. Dat is geen willekeurig forfait — dat is een vakmechanisme dat elke onderlegde klant kent.

Berekeningsbasis : waarde van de werken excl. btw, zonder erelonen. Niet het totaalbudget van de klant (dat de grond omvat), niet de btw.
Percentage : variabel afhankelijk van type project, complexiteit, scope van de opdracht. Standaard : 8 tot 14 % voor de eengezinswoning, 6 tot 11 % voor collectief wonen en tertiair.
Degressiviteit : op zeer grote projecten daalt het tarief per schijf. Een opdracht aan 200 000 € werken draagt niet hetzelfde percentage als een opdracht aan 5 miljoen.
Volledige of gedeeltelijke opdracht : de volledige opdracht dekt alle fasen tot oplevering. Een gedeeltelijke opdracht (bijvoorbeeld enkel vergunning + toezicht) draagt enkel het percentage van de betrokken fasen.

À retenir

Sinds 2004 in België (beslissing van de Raad voor de Mededinging) en sinds de Franse deregulering, zijn de barema's van de Ordes niet meer dwingend voor private opdrachten. Ze blijven **indicatief en op grote schaal toegepast** — een klant die meerdere bureaus raadpleegt, vindt zeer dichtbij elkaar liggende vorken terug.

Fasen van de opdracht : BE (Q OA) vs FR (CNOA en Loi MOP)

De twee landen splitsen de opdracht anders, maar de logica is dezelfde : het project volgen van het idee van de klant tot de oplevering van de werf. Uw fasering kennen is onmisbaar om elke etappe correct te factureren.

🇧🇪 België — missie Q OA	Indicatief %	🇫🇷 Frankrijk — elementen CNOA / Loi MOP	Indicatief %
1. Advies en haalbaarheid	5 %	ESQ — Schets	5 %
2. Voorontwerp	25 %	APS — Beknopt voorontwerp APD — Definitief voorontwerp	10 % + 15 %
3. Ontwerp en dossier omgevingsvergunning	30 %	PC — Bouwvergunning PRO — Projectstudies	5 % + 15 %
4. Aanbesteding / consultatie aannemers	10 %	ACT — Bijstand aanbestedingscontracten	5 %
5. Toezicht uitvoering en oplevering	30 %	DET — Werfdirectie AOR — Bijstand oplevering	35 % + 10 %

De percentages hierboven zijn indicatief en sommeren samen tot 100 % van het totaal van de erelonen voor de volledige opdracht. Ze dienen om de facturatie uit te splitsen : is uw volledige opdracht 12 %, dan is de fase « Ontwerp en vergunning » in België 12 % × 30 % = 3,6 % van het werkbedrag. Het is die regel die op uw ereloonofferte verschijnt, niet een globaal bedrag.

Astuce

Voor Frans-Belgische architecten die aan beide kanten van de grens werken, voorkomt het beheersen van de twee splitsingen verwarring. Velioh past de ereloontemplate automatisch aan op basis van het land van uw organisatie (Q OA in BE, CNOA / Loi MOP in FR), zonder handmatige invoer.

Welk percentage volgens type project

Het globale percentage van de opdracht varieert volgens drie hoofdcriteria : aard van het programma, technische complexiteit en grootte van het budget. Hier zijn de toegepaste vorken in België en Frankrijk voor volledige opdrachten.

Type project	🇧🇪 België	🇫🇷 Frankrijk	Opmerkingen
Eengezinswoning (nieuwbouw)	10 tot 14 %	9 tot 12 %	Volledige opdracht. Vaak aan de hoge kant bij zware renovatie
Renovatie eengezinswoning	12 tot 16 %	10 tot 14 %	Complexer dan nieuwbouw — diagnose, sloop, beperkingen bestaande structuur
Collectief wonen	7 tot 11 %	6 tot 10 %	Schaalvoordelen vanaf 10 woongelegenheden
Tertiair / industrieel gebouw	6 tot 9 %	5 tot 9 %	Afhankelijk van technische graad (showroom < magazijn < laboratorium)
Overheidsopdracht	Barema Q OA gereglementeerd	Decreet 2022 / Loi MOP gedeeltelijk	Wettelijke bodem te respecteren
Enkel vergunning (zonder toezicht)	30 % van totale opdracht	30 % van totale opdracht	België : fasen 1 tot 3. Frankrijk : ESQ tot PC

Boven 1 miljoen euro werken treedt degressiviteit op : het tarief daalt per opeenvolgende schijf. Typisch BE/FR-voorbeeld voor een volledige opdracht van omvang : 10 % op de eerste 500 000 €, 8 % op de schijf 500 000 - 1 500 000 €, 6 % daarboven. Die degressiviteit weerspiegelt de werkelijke schaalvoordelen (administratieve formaliteiten verdubbelen niet als het budget verdubbelt).

Erelonen uitsplitsen fase per fase (de methode die doet ondertekenen)

Een ereloonofferte die « 12 % van het werkbedrag aankondigt, of 36 000 € excl. btw » jaagt schrik aan — zonder context begrijpt de klant niet wat hij koopt. Datzelfde bedrag uitgesplitst per fase wordt een begrijpelijke betaalkalender.

Het globale percentage van de opdracht aankondigen (bv. 12 % op werken geschat op 300 000 € excl. btw, hetzij 36 000 € excl. btw aan erelonen).
Het totaal uitsplitsen in fasen met hun percentage van de opdracht (bv. Voorontwerp 25 % = 9 000 €, Ontwerp en vergunning 30 % = 10 800 €, enz.).
De facturatiekalender per fase aangeven (bij oplevering van elke etappe, niet bij start van de opdracht).
Aangeven wat in de fase is inbegrepen (documentaire opleveringen, vergaderingen, administratieve stappen) — de klant visualiseert wat hij koopt.
De bijkomende kosten onderscheiden (verplaatsingen, reproductie, vergunningsdossier) die boven het percentage komen.

Astuce

Een uitsplitsing fase per fase verandert de perceptie van de klant : hij betaalt geen « dure architect » meer, hij financiert etappes die hij één voor één valideert. Dat is ook uw beste bescherming bij stopzetting van de opdracht — elke al opgeleverde fase is verschuldigd, ongeacht het vervolg.

Volledige vs gedeeltelijke opdracht : wat extra wordt gefactureerd

De volledige opdracht dekt de 5 fasen Q OA in België of de 8 elementen CNOA in Frankrijk. Alles wat buiten dat bereik valt, wordt apart gefactureerd, op voorwaarde voorzien te zijn in de offerte of bij bijakte.

Volledige opdracht : erelonen als percentage van het werkbedrag, dekt alle fasen tot oplevering.
Gedeeltelijke opdracht (enkel vergunning, enkel werftoezicht, expertise) : percentage in verhouding tot de scope, berekend op de referentiewaarde van de betrokken fasen.
Externe technische studies : structuur, technieken, akoestiek, EPB. Vaak toevertrouwd aan gespecialiseerde studiebureaus — u factureert uw coördinatie, niet hun prestatie.
Reproductie en plannenkosten : op regie of forfaitair (typisch 0,5 tot 1 % van het werkbedrag).
Verplaatsingen buiten een bepaalde straal (vaak 30 tot 50 km van het bureau) : kilometerbarema.
Bijaktes tijdens de opdracht : gefactureerd in tijd of als percentage van de meerkost werken die ze genereren.

Attention

Alles wat niet uitdrukkelijk in de oorspronkelijke offerte staat, kan niet zonder ondertekende bijakte worden gefactureerd. Veel architecten doen 5 tot 10 onvoorziene vergaderingen die ze nooit factureren — meerdere werkdagen weggegeven per opdracht. Die posten anticiperen in de offerte is essentieel.

De 5 fouten die uw erelonen ondermijnen

Geen enkele is op zich rampzalig, maar opgeteld doen ze 15 tot 25 % erelonen verliezen op jaarbasis — het equivalent van een kwartaal vennoten-loon.

Een globaal percentage aankondigen zonder de fasen uit te splitsen. De klant onderhandelt op het totaal omdat hij geen waarde-anker heeft op de etappes — u verliest 2 tot 3 punten zonder precieze argumenten.
Berekenen op de geschatte waarde in de offerte en vergeten te actualiseren na bijstelling. Het uiteindelijke project kost 380 000 € in plaats van de 300 000 € voorzien — uw erelonen zouden pro rata moeten worden bijgesteld, maar u blijft op de oorspronkelijke schatting.
Mondelinge bijaktes opnemen in de basisopdracht. De klant vraagt een planvariant, u tekent ze, u factureert ze niet. Vermenigvuldig met 5 opdrachten en 10 bijaktes elk — meerdere weken werk weggegeven.
Werftoezicht onderschatten (DET in Frankrijk, fase 5 in België). Dat is 30 tot 35 % van het totaal en de meest tijdrovende fase. Veel architecten regelen ze met een laag forfait en eindigen met verlies op de 6 maanden werf.
De fase « Advies-haalbaarheid » niet factureren (ESQ / fase 1). Dat is 5 % van het totaal en het moment waarop u het hardst werkt om de behoefte te begrijpen. De gratuiteit van die fase is een schadelijke vakgewoonte.

Hoe Velioh uw ereloonofferte structureert

Velioh beschikt over een offertesjabloon specifiek voor architecten, gekalibreerd voor de fasen Q OA (België) of CNOA / Loi MOP (Frankrijk). Vier concrete punten :

Voorgevulde ereloontemplate met de fasen van het land van uw organisatie. U voert de waarde van de werken in en het globale percentage, Velioh splitst automatisch uit per fase.
Berekening van projectmarges : Velioh consolideert uw geregistreerde uren per fase en vergelijkt met het gefactureerde bedrag — u ziet in real time of de fase « Studies » rendabel is, of de fase « Werftoezicht » uit de hand loopt.
Adaptieve offertesjablonen BE / FR : dezelfde volledige opdracht komt eruit in 5 fasen Q OA voor een Brussels project, in 8 elementen CNOA voor een Frans project. Geen handmatige herwerking.
Opvolging van consultaties van aannemers (fase Aanbesteding) : tabel van geconsulteerde aannemers per lot, met statussen (verstuurd / op te volgen / ontvangen / gekozen), data en bedragen — om de fase Aanbesteding aan te sturen zonder parallelle Excel.

Velioh past deze methode voor u toe

Dagelijkse cockpit voor aannemers, architecten en kmo's. Werven, offertes, facturen en opvolging in één weergave. Vanaf € 19/maand, zonder verbintenis.

Gratis proberen

Verder lezen

Veelgestelde vragen

Antwoorden op de meest gestelde vragen over erelonen.

Wat is het standaardpercentage architectenerelonen in België en Frankrijk ?

Voor een volledige opdracht eengezinswoning : 10 tot 14 % van het werkbedrag excl. btw in België, 9 tot 12 % in Frankrijk. Voor collectief wonen : 7 tot 11 % in BE, 6 tot 10 % in FR. Voor tertiair of industrieel : 6 tot 9 % in beide landen. Boven 1 miljoen werken treedt degressiviteit per schijf op. Die vorken zijn indicatief — de barema's van de Ordes zijn niet meer dwingend sinds 2004 in België, maar ze blijven op grote schaal toegepast en een klant die meerdere bureaus raadpleegt, vindt die ordes van grootte terug.

Moet ik factureren op het percentage van de offerte of van de eindkost werken ?

Op de eindkost, in de regel. Het percentage wordt toegepast op het werkelijke bedrag van de uitgevoerde werken, niet op de oorspronkelijke schatting. Kost het uiteindelijke project 380 000 € in plaats van de 300 000 € voorzien, dan worden uw erelonen pro rata bijgesteld. Omgekeerd, vermindert de klant de scope tijdens de opdracht, dan dalen ook uw erelonen. Dat moet in de offerte staan (« erelonen op basis van het definitieve werkbedrag excl. btw »). Zonder die clausule kan de klant een opwaartse bijstelling betwisten.

Wat omvat een volledige architectenopdracht ?

In België (missie Q OA) : Advies en haalbaarheid, Voorontwerp, Ontwerp en dossier omgevingsvergunning, Aanbesteding / consultatie van aannemers, Toezicht uitvoering en oplevering (5 fasen). In Frankrijk (CNOA / Loi MOP) : Schets (ESQ), Beknopt voorontwerp (APS), Definitief voorontwerp (APD), Bouwvergunning (PC), Projectstudies (PRO), Bijstand aanbestedingscontracten (ACT), Werfdirectie (DET), Bijstand oplevering (AOR) — 8 elementen. Elke fase draagt een percentage van het totaal — op de offerte wordt het globale opdrachtpercentage uitgesplitst tussen die fasen.

Kunnen architectenerelonen onderhandeld worden ?

Ja voor privéopdrachten — de barema's van de Ordes zijn indicatief sinds 2004 in België en met de Franse deregulering. Nee voor overheidsopdrachten, waar wettelijke bodemtarieven gelden (in Frankrijk, decreet 2022 op overheidsopdrachten ; in België, barema Q OA behouden op overheidsopdrachten). In de praktijk : een klant die systematisch onder 8 % onderhandelt op een eengezinswoning geeft aan dat hij ofwel de prestatie onderschat, ofwel compromissen zal zoeken op de kwaliteit van het toezicht — om te wegen in de beslissing om al dan niet de opdracht aan te nemen.

Hoe bijaktes factureren tijdens een opdracht ?

Twee opties : (1) op gewerkte tijd, met een vooraf bepaald uurtarief in de offerte (typisch 80 tot 130 €/u afhankelijk van profiel en land) — geschikt voor kleine punctuele wijzigingen. (2) Als percentage van de meerkost werken die ze genereren — geschikt voor grote bijaktes (programma-uitbreiding, verandering van materialen). In beide gevallen moet de bijakte voor uitvoering worden ondertekend. Zonder ondertekende bijakte werkt u gratis en hebt u geen verhaal bij geschil. Dat is de meest voorkomende fout aan ereloonzijde : mondelinge bijaktes doen die uiteindelijk meerdere werkweken weggegeven vertegenwoordigen op jaarbasis.